Stjórn þorsk­veið­anna hef­ur skil­að góð­um árangri

Á sjálfan þjóðhátíðardaginn, 17. júní, daginn eftir að ný ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar um fiskveiðar næsta fiskveiðiárs var kynnt, birtist í Morgunblaðinu grein eftir Ingu Sæland, alþingismann og formann Flokks fólksins, undir fyrirsögninni „Reiðarslag í fiskveiðistjórnun“. Óhætt er að segja að þessi sögðu tíðindi hafi komið þeim sem í greininni starfa nokkuð á óvart. Því er ekki úr vegi að skoða málið aðeins betur.

Sínum augum lítur hver silfrið
Tilefni þessara skrifa þingmannsins er sú staðreynd að aflaregla þorskveiða leiðir nú til þess að leyfilegur hámarksafli þorsks fyrir næsta fiskveiðiár verður tæp 257 þúsund tonn í stað rúmlega 272 þúsunda tonna á yfirstandandi fiskveiðiári, sem er 6% lækkun. Bent er á að nýliðun (fjöldi fiska í nýjum veiðiárgöngum) hafi verið léleg áratugum saman. Ennfremur kemur til skoðunar að heildarvísitölur stofnmælinga botnfiska að vori og hausti hafa farið lækkandi undanfarin þrjú ár og að magnvísitala þorsks á lengdarbilinu 30-80 cm er lægri í ár en vænta mátti. Út frá þessum staðreyndum er síðan ályktað að „ ... hverfandi líkur [séu] á að snúa megi þessari miklu og hröðu niðursveiflu þorsksins við.“Vísað er í þær miklu fórnir sem þjóðin hefur fært til uppbyggingar á þorskstofninum sem sagður er minnka hratt og stjórnlaust. Þetta sé nú öll fiskveiðistjórnunin og „[d]ýrastahagfræði- og líffræðitilraun Íslandssögunnar.“

Ég ætla að leyfa mér að segja það, að ef menn vilja endilega líta á stjórn þorskveiðanna sem tilraun þá sé rökrétt að álykta að hún hafi heppnast nokkuð vel.

Góður árangur af stjórn þorskveiðanna
Hvað er hér á seyði? Hér á árum áður hefði engum brugðið við það að sjá sveiflur í fiskistofnum og sveifla af því tagi sem við nú teljum okkur sjá og leiðir til 6% lækkunar á aflaheimildum hefði aldrei verið talin nálgast það að vera reiðarslag. Upphrópanir nú eru eingöngu vegna þess að menn er orðnir svo góðu vanir, enda hafa þorskveiðiheimildir vaxiðár frá ári í meira en áratug. Það er því nauðsynlegt að setja þessar tölulegu upplýsingar í rökrænt samhengi við atvik í þorskstofninum og veiðunum.

Mér er minnisstætt að árið 2006 var þorskstofninn orðinn hættulega lítill og nánast helmingi minni en hann er nú talinn vera. Þá var varla að finna eldri fisk í stofninum en 6 ára svo neinu næmi. Þetta var alvarlegt því að með svona lítinn stofn þarf ekki nema lítið út af að bregða til að hætta skapist á að missa stofninn í hrunferli. Þar að auki er hrygning svo ungra fiska máttlítil og einsleit í tíma og rúmi og líkur á góðri nýliðun því litlar. Þessu til viðbótar er fæða þorskstofns sem nær eingöngu er samsettur af ungum og smáum fiskum mun einsleitari en fæða heilbrigðs þorskstofns með bæði unga og gamla, litla og stóra fiska í umtalsverðu magni.

Ástæða þessa slaka ástands þorskstofnsins var að of mikið var veitt af þorski ár eftir ár þrátt fyrir ráðgjöf vísindamanna um annað. Til að sjá þetta þarf ekki nein nákvæm vísindi heldur dugar að taka eftir því að einungis fáir fiskar náðu því sem kalla mætti fullorðinsaldur hjá þorski, sem aftur segir það að dánartalan vegna veiðanna var alltof há. Við stóðum í skuld við þorskstofninn og skuldin fólst í vöntun á gömlum fiski í stofninn. Slíka skuld er dýrt og erfitt að greiða.

Við þessar aðstæður var ákveðið að lækka veiðihlutfall í aflareglu þorskveiða úr 25% af viðmiðunarstofni í 20%. Árangurinn af lækkun veiðihlutfalls lét ekki á sér standa. Í hverjum árganginum af öðrum sem bættist nýr við stofninn fengu fiskarnir að lifa lengur og vaxa lengur og við stofninn bættist meira af fiski, árinu eldri, á hverju árinu sem leið. Er nú svo komið að úr þessum tiltölulega slöku þorskárgöngum hefur tekist að byggja upp mun stærri stofn og auka aflaheimildir árvisst í meira en áratug og fram á yfirstandandi ár. Stærri þorskstofn nýtir mismundandi tegundir og stærðfæðu í vistkerfinu betur og þolir betur áföll og hætta á stofnhruni er verulega minni. Þar að auki er mun ódýrara að veiða tiltekið aflamagn úr stórum stofni en litlum og afkoma þorskveiðanna, sem reiknast sem mismunur á tekjum og kostnaði, er mun betri en áður var. Vegna þessa gátu þorskveiðarnar lagt æ meira af mörkum til þjóðarbúsins, sem skiptir miklu máli á þessum erfiðu tímum í lífi þjóðarinnar.

Staða þorskstofnsins nú og horfur
Hver er þá staðan núna? Fleira kemur til álita þegar meta skal ástand þorskstofnsins en hráar vísitölur stofnmælinga einar og sér. Hafrannsóknastofnunin metur stöðuna þannig að afli geti orðið svipaður og nú er, þangað til stærri árgangar taka að bætast í stofninn. Þetta er mun betri staða á allan hátt en var fyrir rúmum áratug þegar stofninn var nær helmingi minni og aflinn líka og hagkvæmni veiðanna mun minni.

Við verðum ávallt að halda vöku okkar varðandi ástand þorskstofnsins og horfur. Og víst er að við verðum að fylgjast vel með því hvað kann að vera að gerast með millifiskinn og hvort sú fækkun sem kemur fram í vorralli ársins í ár er raunveruleg eða aðallega mæliskekkja af einhverju tagi. Næsta tækifæri til að skoða þetta nánar fæst í haustralli ársins í ár. Það er hins vegar ótímabært að örvænta um þorskstofninnog fráleitt að álykta að stjórn veiðanna hafi mistekist. Þvert á móti hefur nýtingarstefna og stjórn veiðanna gefist vel og skilað ómetanlegum árangri. Vonandi verður svo áfram.

 

Dr. Kristján Þórarinsson
stofnvistfræðingur SFS

Opinn fundur um gagnsæi í sjávarútvegi

Sjávarútvegurinn og umhverfið

Sjá fleiri Greinar 3px