Kaldur gustur veiðigjaldsins í byggðum landsins

Fyrir liggur að veiðigjald í sjávarútvegi hækkaði mikið við upphaf fiskveiðiársins 2017-2018. Breytingarnar grundvölluðust einkum á stórauknum stofni til veiðigjalds ásamt niðurfellingu sérstakra skuldaafslátta sem gilt höfðu. Sé tímabilið september til desember 2017 borið saman við sama tímabil fyrir árið 2016 þá hækkuðu greiðslur sjávarútvegsfyrirtækja um tæplega 104%, eða rétt rúmlega tvöfölduðust. Ekki verður farið í smáatriði við framkvæmd álagningar veiðigjalds, en nægir að nefna að gjaldið leggst misþungt á fisktegundir, fyrirtæki og landshluta. Þá er einnig til þess að líta, að núna er verið að greiða veiðigjald af afkomu greinarinnar árið 2015, en aðstæður í dag eru allt aðrar.

 

Sjávarútvegur er burðarás á landsbyggðinni

Samkvæmt gögnum Byggðastofnunar um uppruna tekna má sjá, að 2,2% tekna íbúa á höfuðborgarsvæðinu má rekja til sjávarútvegs. Ef litið er til annarra landshluta er staðan önnur. Á Vestfjörðum standa fiskveiðar og fiskvinnsla undir hátt í þriðjungi af atvinnutekjum. Vægi sjávarútvegs er raunar meira en 10% alls staðar nema á höfuðborgarsvæðinu. Þegar litið er til einstakra sveitarfélag er hlutfallið hæst í Vestmannaeyjum, 43,6%, og svipað á Snæfellsnesi og í Grindavík. Meðaltalið á landsbyggðinni er 16,6%, eða næstum því átta sinnum hærra en það er á höfuðborgarsvæðinu.

Af fyrrgreindum ástæðum hefur veiðigjaldið gjarnan verið nefnt landsbyggðarskattur. Á höfuðborgarsvæðinu eru vissulega stór og burðug fyrirtæki, en vægi þeirra í efnahagslífi nærumhverfisins er ekkert í líkingu við það sem gerist á landsbyggðinni. Á tímabilinu september til desember 2017 var tæplega 81% af veiðigjaldsgreiðslum frá fyrirtækjum utan höfuðborgarsvæðisins. Hækkun veiðigjalds er mest í Norðvestur kjördæmi, rúm 142%, en rúmlega helmingi minni í Reykjavík, eða 67%.

Þá getur einnig verið athyglisvert að skoða sveitarfélögin hvert í sínu lagi. Á tímabilinu september til desember árið 2017 greiddu fyrirtæki í Grindavík rúma 451 milljón króna í veiðigjald, sem svarar til um 140 þúsundum króna á hvern íbúa í sveitarfélaginu. Til samanburðar greiddu fyrirtæki í Reykjavík rúmar 634 milljónir eða um 5 þúsund krónur á hvern íbúa í sveitarfélaginu.

 

Burðarstólpar sveiflast til og frá

Hjá mörgum fyrirtækjum er veiðigjaldið nú orðið næst stærsti einstaki gjaldaliðurinn, á eftir launum. Hækkunin kemur sér eðli máls samkvæmt illa fyrir öll fyrirtæki. Þó má vera ljóst að fyrirtæki eru misvel í stakk búin til þess að takast á við svo mikla hækkun á einum gjaldalið. Og mörg þeirra sem hvað lökust voru stödd, hafa fengið á sig mesta hækkun. Fjöldi fólks; sveitarstjórnarfólk, smábátaeigendur, sjómenn, fiskverkafólk og fjölmargir íbúar sveitarfélaga sem reiða sig á einn eða annan hátt á sjávarútveg hafa kvatt sér hljóðs og lýst áhyggjum af hækkuðu veiðigjaldi. Það er full ástæða til þess að hlusta á raddir þeirra, því „…þegar öllu er á botninn hvolft þá er lífið þó umfram allt saltfiskur…“.

Arðgreiðslur í sjávarútvegi – lægri en…

Umhverfisráðstefna Gallup og sjávarútvegurinn

Sjá fleiri Greinar 3px